Jak pomóc dziecku łatwo wpadającemu w gniew? (J. Robińska)

Gniew, złość, wściekłość to uczucia znane każdemu człowiekowi, które pojawiają się jako reakcja na różnego rodzaju przeszkody czy ograniczenia i skłaniają do działania. Przeżywaniu ich towarzyszy przyspieszony oddech, ucisk w piersiach, wzmożone napięcie mięśni, podniesiony głos, postawa wyrażająca gotowość do walki.

U ich podstaw leżą często inne uczucia takie, jak lęk, strach, niepokój, zmęczenie, których obecność osłabiając nas może powodować wyzwalanie się gniewu.

Przyczyny i formy gniewu u każdego z nas są wyznaczane przez: biologicznie uwarunkowane predyspozycje, doświadczenia rodzinne (sytuacje urazowe, zaniedbania, wzory zachowań agresywnych), wpływy kulturowe (tradycje kulturowe wpływające na sposób przeżywania i okazywania uczuć).

Wraz z wiekiem mamy coraz więcej doświadczeń związanych z konsekwencjami własnego gniewu. Uczymy się radzić sobie z nim i kontrolować swoje zachowanie. Dziecko ma mało umiejętności w tym zakresie. Równocześnie na co dzień styka się z różnymi regułami i ograniczeniami, jakie niesie ze sobą dzieciństwo. W związku z tym często odczuwa gniew, czasem bardzo intensywny.

Istnieje niemała grupa dzieci szczególnie łatwo wpadających w gniew, których wychowanie dostarcza rodzicom wiele problemów i obaw.

Dziecko łatwo wpadające w gniew ma częste napady złości, zachowuje się prowokująco, ujawnia małą tolerancję na niezaspokojenie potrzeb, pielęgnuje swoje negatywne emocje, bywa agresywne wobec otoczenia.

Swoim zachowaniem wywołuje u rodziców:
poczucie winy – nie jesteśmy dobrymi, skutecznymi rodzicami, nie radzimy sobie,
złość – z powodu trudności, jakie stwarza,
urazę – że nas wyprowadza z równowagi,
niepokój – o los dziecka w przyszłości,
zazdrość – wobec rodziców dzieci zrównoważonych.

Aby przyjść z pomocą dziecku przeżywającemu i ujawniającemu gniew zajmij się najpierw swoimi uczuciami, szczególnie zacznij od własnego gniewu:
- daj sobie kilka chwil na wyciszenie,
- staraj się nie dodawać własnej złości do niezadowolenia dziecka,
- poszukaj wyjścia z sytuacji, a nie koncentruj się na tym zrobiło dziecko,
- przestrzegaj dziecko, że pod wpływem własnej silnej złości na jego zachowanie jesteś skłonny (a) do agresji,
- przeproś dziecko za swoje nieodpowiednie zachowanie (jeżeli miało miejsce),
- pomyśl sobie – ono mnie wyprowadza z równowagi, ale to tylko dziecko, a ja jestem dorosły(a), dam sobie radę.

Jak pomóc samemu dziecku radzić sobie ze złością?

- rozpoznaj i nazwij uczucia dziecka („wygląda na to, że przeżywasz, że czujesz niezadowolenie, gniew, złość, wściekłość”),
- dowiedz się, co wywołało złość, powiedz o swojej gotowości do potraktowania sprawy poważnie,
- ucz dziecko, że niezadowolenie lepiej wyrażać słowami niż czynami,
- ucz zasad postępowania, często przypominaj je, wyjaśniaj, jakie czyny są akceptowane, a jakie nie,
- słuchaj uważnie dziecka, gdy okazuje złość w sposób akceptowany (choćby nawet głośny),
- chwal dziecko za każdą próbę powstrzymywania ataku złości,
- zapoznaj dziecko z metodami kontrolowania gniewu i nie dopuszczania do jego narastania np. liczenie do 10, głębokie oddechy, powtarzanie jakiegoś wierszyka lub formułki, prośba o pomoc,
- znajdź dla dziecka najwłaściwszy sposób wyładowania gniewu, np. boksowanie poduszki, rysowanie, granie na jakimś instrumencie, ale nie zachęcaj do uwalniania złości poprzez atakowanie czegoś co udaje konkretną osobę,
- ucz dziecko rozwiązywania konfliktów z innymi bez użycia przemocy poprzez szukanie możliwych rozwiązań, namawiaj do znajdowania sposobów rozstrzygania sporów,
- nie zezwalaj nigdy na agresję, powstrzymuj dziecko przed biciem i innymi agresywnymi zachowaniami,
- uważaj, by nie nagradzać objawów złości czy agresji, np. ustępując dziecku, przekupując je, dając swoją uwagę,
- nie karz własną złością, nie reaguj krzykiem,
- ucz dziecko mówienia w sposób otwarty o swoich potrzebach i pragnieniach,
- zwracaj uwagę na zasady dobrego wychowania; dzięki ich przestrzeganiu drobne nieporozumienia nie przeradzają się w wielkie konflikty,
- ucz asertywności podkreślając czym różni się od agresywności (asertywność to umiejętność wyrażania siebie i mówienia „nie” bez naruszania praw innych osób),
- rozwijaj w dziecku empatię, czyli zdolność uczuciowego utożsamiania się z drugą osobą i wywoływania w sobie uczuć, które ona przeżywa,
- nie wzniecaj, nie nasilaj złości dziecka nadmiarem pytań, upomnień i tłumaczeń,
- ograniczaj rozrywki propagujące przemoc (telewizja, filmy, gry, piosenki).

Pamiętaj:

Dziecko musi mieć świadomość, że jest kochane niezależnie od tego, w jaki sposób wyraża swoje emocje.

Większość dzieci wraz z wiekiem uczy się kontrolować swój gniew i skłonność do agresji. Twoje łatwo wpadające w gniew dziecko zawsze jednak będzie reagować intensywnie, z dużą pasją i zaangażowaniem na wszystkie wyzwania, jakie przyniesie mu życie.

opracowała:

mgr Joanna Robińska